Szyk zdania w języku norweskim

Zdania po norwesku

 

W porównaniu do wielu innych języków europejskich, język norweski ma dużo sztywniejsze zasady umieszczenia poszczególnych części zdania na odpowiedniej pozycji w zdaniu prostym i złożonym.

Od samego początku nauki przykłada się do tego dużą wagę ze względu na często popełniane powtarzające się błędy w szyku zdania norweskiego. Początkowo nauka opiera się na zrozumieniu zasad tworzenia zdań prostych w języku norweskim, aby po kilku miesiącach nauki zamieszać wszystkim w głowie wprowadzając odmienny szyk zdania – szyk zdań podrzędnych w języku norweskim. Mimo, że szyk zdań podrzędnych nie różni się znacznie od zdań prostych, powoduje on nie lada chaos na tym etapie nauki języka norweskiego.

 

W tym artykule zaczniemy jednak od podstaw i skupimy się przede wszystkim na tworzeniu zdań pojedynczych w języku norweskim.

 

Norweskie zdania 

 

Najważniejszą zasadą tworzenia zdań po norwesku jest zasada V-2 (Verb-2), czyli zasada umiejscowienia czasownika “na drugim miejscu” w zdaniu. Oprócz kilku przykładów zdań, jak na przykład zdań pytających bez słowa pytającego, będziemy chcieli zawsze pamiętać, aby umiejscowić orzeczenie (odmieniony czasownik) na “drugim miejscu” w zdaniu.

 

Drugą najważniejszą zasadą jest to, że oprócz kilku wyjątków, musimy zawsze pamiętać, aby wyrazić w zdaniu podmiot (osobę wykonującą czynność). W przeciwieństwie do języka polskiego, norweskie czasowniki nie odmieniają się przez osoby. W związku z tym bez wyrażenia podmiotu, nie wiemy kto wykonuje czynność w zdaniu.

 

Jem. – Wiemy, że podmiotem jest ja.

Spiser. – Nie znamy podmiotu! – zdanie nie jest poprawne.

 

zdania po norwesku

 

Typy zdań 

 

Najważniejszy podział na typy zdań w języku norweskim, to podział na zdania proste – helsetninger i podrzędne – leddsetninger. Zdania proste mogą występować samodzielne – zdania pojedyncze lub w parze z innymi zdaniami – zdania współrzędnie złożone. Kiedy zdanie proste będzie szło w parze ze zdaniem podrzędnym, zdanie takie nazwiemy zdaniem podrzędnie złożonym. Takie zdania będą rządziły się innymi prawami niż zdania proste.

 

Zdania pojedyncze 

 

Język norweski należy do języków z tzw. grupy SVO. Oznacza to, że jego podstawowym szykiem zdania jest szyk subjekt – verb – objekt, czyli podmiot – orzeczenie – dopełnienie.

 

Szyk prosty 

 

Idąc tym tropem najprostszy typ zdania to na przykład:

 

Jeg snakker polsk. – Mówię po polsku.

 

Pozycja określenia miejsca i czasu 

 

Określenie czasu i miejsca w zdaniu prostym może pojawić się wyłącznie na końcu lub początku zdania!

 

Jeg snakker polsk i dag. – Mówię dziś po polsku.

Jeg snakker i dag polsk.*** BŁĄD

 

Inwersja 

 

Jeśli określenie czasu lub miejsca (lub inne elementy zdania, o czym porozmawiamy w innym artykule) pojawi się na pierwszym miejscu w zdaniu, będziemy musieli uważać na przestrzeganie zasady V-2 i wprowadzenie inwersji.

Inwersja następuje jeśli jakaś część zdania wyparła podmiot (osobę) z pierwszej pozycji w zdaniu i kiedy musimy przenieść ten wyparty podmiot na dalsze miejsce.

 

I dag snakker jeg polsk. – Dzisiaj mówię po polsku.

 

W tym przykładzie widzimy, że czasownik nadal pojawia się na drugiej pozycji w zdaniu, zgodnie z zasadą V-2. Podmiot jednakże zmienił swoje miejsce i teraz znajduje się na trzeciej, a nie, jak wcześniej – na pierwszej pozycji w zdaniu.

 

To zjawisko nazywamy inwersją i musimy o niej pamiętać zawsze, kiedy coś innego niż podmiot pojawi się na pierwszej pozycji w zdaniu!

 

Pozycja ikke 

 

Podstawowym umiejscowieniem partykuły przeczącej ikke, jest pozycja tuż za czasownikiem.

 

Jeg snakker ikke polsk i dag. – Nie mówię dziś po polsku.

 

Inaczej będzie jednak, jeśli w zdaniu będzie miała miejsce inwersja. W zdaniach z inwersją ikke pojawi się dopiero po podmiocie – pamiętaj, że bez wyrażonego podmiotu, znajdującego się jak najbliżej czasownika, nie wiedzielibyśmy o kim mówimy w zdaniu!

 

I dag snakker jeg ikke polsk. – Dzisiaj nie mówię po polsku.

 

Zdania pytające 

 

Zdania pytające możemy stworzyć w języku norweskim na dwa sposoby. Możemy rozpocząć pytanie od słowa pytającego (pytania otwarte) lub zacząć je od czasownika (pytania zamknięte).

 

Zdania pytające ze słowem pytającym 

 

Pytania ze słowem pytającym podążają za znanymi już zasadami szyku zdań prostych, z jedyną zmianą – zdanie zaczniemy od słowa pytającego.

 

Når snakker du polsk? – Kiedy mówisz po polsku?

 

W zdaniach pytających określenie czasu i miejsca może znaleźć się wyłącznie na końcu zdania. Ikke, zgodnie z zasadą inwersji, znajdzie się po podmiocie.

 

Når snakker du ikke polsk? – Kiedy nie mówisz po polsku?

 

Zdania pytające bez słowa pytającego 

 

Zdania pytające bez słowa pytającego to jedyna kategoria zdań prostych, w których musimy zapomnieć w regule V-2.

W tego typu zdaniach czasownik, wyjątkowo, znajdzie się na pierwszej pozycji w zdaniu. Reszta zdania podąży za zwykłymi zasadami szyku zdań prostych.

 

Snakker du polsk? – Mówisz po polsku?

 

Ikke w tego typu zdaniach znajdzie się, zgodnie z normalnymi zasadami szyku zdania, po podmiocie.

 

Snakker du ikke polsk? – Nie mówisz po polsku?

 

Zdania podrzędne 

 

Zdania podrzędne w języku norweskim rządzą się innymi prawami niż zdania proste. Temat zdań prostych pojawia się na naszych kursach języka norweskiego dopiero pod koniec drugiego poziomu zaawansowania.

Zdania podrzędne w języku norweskim są dość złożonym tematem, dlatego teorię ich użycia pozostawię na osobny artykuł 🙂

 

Zdania złożone 

 

Zdania złożone kojarzą się przede wszystkim ze zdaniami podrzędnymi. Jednak zdania mogą być również złożone współrzędnie, kiedy dwa (lub więcej) gramatycznie niezależnych od siebie zdań zostaje połączonych odpowiednim łącznikiem.

 

Niektóre z łączników zdań współrzędnych należą do kategorii tematów zaawansowanych. Są to łączniki, które wprowadzają inwersję i którymi zajmiemy się przy innej okazji.

 

Jest jednak kilka łączników zdań współrzędnych, które wyjątkowo nie wprowadzają inwersji. Oto one:

 

og – i

eller – albo, lub, czy

men – ale

for – żeby, by

så – więc

 

Te łączniki znajdują się, wyjątkowo, na pozycji “zerowej” w zdaniach – po nich zaczynamy kolejne zdanie od podmiotu.

 

Jeg snakker polsk, og han snakker engelsk. – Mówię po polsku, a on mówi po angielsku.

Vi bor i Norge, men vi snakker ikke norsk. – Mieszkamy w Norwegii, ale nie mówimy po norwesku.

 

Norweskie zdania złożone podrzędnie 

 

Norweskie zdania złożone podrzędnie są dość złożonym tematem i ich wyjaśnienie pozostawimy również na inną okazję. Najpierw przeczytaj ten artykuł jeszcze raz i upewnij się, że temat zdań prostych masz już pod kontrolą 🙂

 

Nie zapomnij zapisać się na nasz newsletter, aby nie przegapić kolejnych artykułów na naszym blogu!

 

Jeśli do nauki potrzebujesz pomocy specjalisty, znajdziesz ją na naszych kursach języka norweskiego w Oslo lub online!